Асық ату

Жарыстар Қазақстан Республикасының Республикалық «Асық ату» федерациясының ережелеріне сәйкес өткізіледі.

Әр команда құрамында 3 қатысушы болуы тиіс (2 ер адам және 1 әйел адам). Команда мүшелері өз жынысына сәйкес ойнайды:
 ерлер — «Бес табан», әйелдер — «Бес асық» ойынын ойнайды.

«Бес табан» ойынының ережелері (ерлер үшін)

Экипировка: ерлер үшін міндетті шарт — гелий табанды спорттық аяқ киімнің болуы.

Ойын форматы: ерлер арасындағы ойын «Шеңбер жасап ату» түрінде өткізіледі.

Ойын тәртібі:

• Әр ойын 3 партиядан тұрады (2 жеңіске дейін).

• Бір партияның ұзақтығы — 5 минут (таза емес уақыт есебімен).

• Белгіленген уақыт ішінде шеңберден асықты көбірек ұшырып шығарған ойыншы жеңімпаз деп танылады.

• Егер ойыншы бірінші болып 8 асық шығарса, оған мерзімінен бұрынғы жеңіс беріледі.

Жеңіс үшін ұпайлар келесі тәртіппен есептеледі:

• 3:0 есебімен жеңіске жеткен жағдайда: жеңімпазға — 3 ұпай, жеңілгенге — 0 ұпай;

• 2:1 есебімен жеңіске жеткен жағдайда: жеңімпазға — 2 ұпай, жеңілгенге — 1 ұпай.

Екі немесе одан да көп команданың ұпайлары тең болған жағдайда, жеңімпаздар келесі қосымша көрсеткіштер бойынша анықталады:

1. Командалардың өзара кездесулерінің нәтижесі;

2. Командалар ұтқан партиялар саны;
   

   Ойын келесі тәртіппен жүргізіледі:

   Ойын алаңында диаметрі 4 метрлік шеңбер сызылады. Шеңбердің ортасындағы түзу сызық бойына 15 асық тізіліп қойылады. Қатысушылар 5 метрлік қашықтықтан, шеңбердің екі жағында белгіленген таңба сызығынан, осы асықтарды битамен ұрып шеңберден шығарып тастауға тырысады.

   Егер ойыншы асықты шеңберден шығара алса, онда шеңберден шыққан асықтар ойыншының еншісіне өтеді және ол шеңбер сызығынан асықтарды атуды жалғастырады. Егер асықтар шеңберден шықпаса, асықтар бастапқы орнына қайта қойылады, ал келесі кезек қарсылас команда ойыншысына өтеді. Ол өз соққысын белгіленген бастапқы лақтыру сызығынан орындайды.

   Ойын шеңберде асық қалмағанша немесе бір ойыншы 8 асық ұтқанға дейін жалғасады.

   Ойын ережелерін бұзу жағдайлары:

   • Асықты лақтыру кезінде лақтыру сызығын басу немесе аттап өту;

   • Битаны қолынан шығармай тұрып, лақтыру сызығын аттау;

   • Лақтыру белгіленген аумақтан тыс орындалса — нәтижесі есептелмейді;
     

     «Бес асық» ойынының ережелері (әйелдер үшін)

     Ойын ережесіне сәйкес бірінші ойыншы ережені бұзбағанша ойынды жалғастырады. Содан кейін ойынға келесі ойыншы қосылады. Ойын бір қолмен ойналады. Асықты жерден көтеру барысында ойыншы басқа асықтарға қолын тигізбеуі тиіс. Егер бұл ереже бұзылса — кезек келесі ойыншыға өтеді. Ойыншы қате жіберген кезеңінен бастап ойынды қайта жалғастырады.

     «Бес асық» ойыны 12 кезеңнен тұрады:

     1. «Бірлік» – 5 асық жерге шашылады. Соның біреуі таңдалып, жоғары лақтырылады. Жерден бір асық алынып, лақтырылған асық қолға қайта түсіріледі. Алынған асық бөлек қойылады. Бұл әрекет қалған асықтарға да қайталанады (1, 1, 1...).

     2. «Екілік» – асықтар шашылады. Бір асық жоғары лақтырылады, жерден екі асық бір уақытта жиналып, лақтырылған асық қолға түсіріледі. Бұл әрекет тағы қайталанады (2, 2).

     3. «Үштік» – асықтар шашылады. Біреуі лақтырылады, үшеуі жиналады. Сосын қалған бір асық алынады (3, 1).

     4. «Төрттік» – барлық асық алақанға алынады. Біреуі жоғары лақтырылады, қалған төртеуі жерге қойылады. Лақтырылған асық ұсталады. Кейін бір асық жоғары лақтырылады да, төртеуі бірден жиналып, лақтырылған асық ұсталады.

     5. «Жалақ» – бір асық жоғары лақтырылады, қалған төртеуі алақанда. Лақтырылған асық жерге түспей тұрып, ойыншы сұқ саусағымен жерге үш немесе бес рет тиюі тиіс, содан соң асықты ұстап алады.

     6. «Алақан» – асықтар шашылады. Біреуі лақтырылады, қалғандары сол қолдың алақанына жеке-жеке жиналады және лақтырылған асық ұсталады.

     7. «Төртбұрыш» – төрт асық шамамен 20x20 см көлемінде төрт бұрыш жасап қойылады. Бір асық жоғары лақтырылады, осы сәтте қалған асықтардың барлығы тез жиналып, лақтырылған асық ұсталады.

     8. «Арттан тастау» – асықтар шашылады. Бір асық жоғары лақтырылады, біреуі жерден алынады және лақтырылған асық ұсталады. Екі асық ойыншының қолында қалады. Біреуі лақтырылады, екіншісі жердегі асықпен алмастырылады, және лақтырылған асық ұсталады. Осы әрекетпен барлық асықтар жиналып, соңғы асық та дәл солай лақтырылады және ұсталады.

     9. «Үндемес» – «Бірлік» кезеңі қайталанады, бірақ бұл жолы лақтырылған асықты ұстау кезінде басқа асықтар бір-біріне соғылмауы керек.

     10. «Сарт-сұрт» – «Бірлік» кезеңі сияқты, бірақ лақтырылған асықты ұстай отырып, ол жерден алынған асыққа соғылып, дыбыс шығуы қажет.

     11. «Қаршу» – асықтар шашылады. Бір асық жоғары лақтырылады және алақанның сыртқы бетіне түсіріледі. Тағы бір рет лақтырылып, бұл жолы алақанмен ұсталады. Әр асық жеке-жеке осы әдіспен орындалады.

     «Нәби» – ойыншы сол қолымен үлкен және ортаңғы саусақ арқылы «арканы» қалыптастырады. Оң қолымен асықтарды сол қол арқылы арка ішіне шашады. Бір асықты таңдап алып, жоғары лақтырады, содан соң екінші асықты арка ішіне итеріп салып, лақтырылған асықты ұстайды. Осылайша қалған асықтарды да кезекпен арка ішіне салып, соңында алдын ала белгіленген «нәби» асықты ең соңында арка ішіне итеріп салады. «Нәби» — бұл ойын басталарда келісіп алынған арнайы асық (ең жақын немесе ең алыс).
     
     

     Қорытынды кезең және ұпай беру тәртібі

     Барлық алдыңғы кезеңдерден сәтті өткеннен кейін, қатысушы қорытынды кезеңге өтеді. Бұл кезеңнің нәтижелері бойынша қатысушыға ұпайлар тағайындалады.

     Ойыншының оң алақанына (солақай болса — сол алақанына) 5 асық қойылады. Барлық асықты бірден жоғарыға жұмсақ түрде лақтыру, кейін алақанды жоғары қаратып аудару және асықтарды алақанның сыртымен қағып ұстау қажет. Ұсталған асықтар қайтадан жоғары лақтырылып, олар «Қаршу» кезеңіндегідей жоғарыдан төменге қарай ұсталады.

     Ұсталған асықтар төрешіге көрсетілуі тиіс. Әрбір асық үшін 10 ұпай есептеледі.

     Қажетті ұпай санын жинағанша немесе ойынға бөлінген уақыт аяқталғанша, ойыншы бастапқыдан бастап кезеңдерді қайталап орындауға құқылы.

     Осы регламентте қарастырылмаған барлық жағдайлар «Асық ату» («Бес табан» және «Бес асық») ойындарының ережелері негізінде төрешілер алқасымен қарастырылады.

   • Лақтыру рұқсат етілмеген дөрекі әдістермен орындалса — нәтижесі жарамсыз деп танылады.

3. 1-ші ойыншының жеңген партиялар саны;

4. Әйелдер арасындағы жеңген партиялар саны.